دیالکتیک تنهایی/ اوکتاویو پاز. خشایار دیهیمی
تهران: نشر لوح فکر. چاپ اول: 1381. 5500 نسخه. 50 صفحه. 500 تومان. جیبی.
پشت جلد کتاب:
عشق برای آن که محقق شود باید قوانین دنیای ما را زیر پا بگذارد. عشق رسوا و خلاف قاعده است: جرمی است که دو ستاره با خارج شدن از مدار مقررشان و بههم پیوستن در میان فضا مرتکب میشوند. مفهوم رمانتیک عشق که متضمن گسستن و گریختن و فاجعه است یگانه مفهومی از عشق است که امروز ما میشناسیم چون همه چیز در جامعه ما مانع از آن است که عشق انتخابی آزاد شود.
متن معرفی کتاب:
اوکاتویو پاز، نویسنده و متفکر مشهور مکزیکی، در 1950، تحت تاثیر عقاید ساموئل راموس، کتابی مینویسد به نام «هزار توی تنهایی» کتابی انقلابی که بسیاری، از جمله کارلوس فوئنتس را تحت تاثیر خود قرار میدهد. راموس، «در 1934، کتاب طرح کلی از انسان مکزیکی و فرهنگ مکزیکی را منتشر و در آن این نظر را مطرح کرده بود که چون نظام حاکم بر مکزیک واقعیتهای سیاسی را سالها نادیده گرفته است مردم مکزیک به ناگزیر رویکردی دوگانه نسبت به زندگی و عمل پیدا کرده اند. راه حل پیشنهادی او برای علاج این وضع، صرفا روی آوردن به صمیمیت و طرد ریاکاری بود.» (از مقدمهی کتاب) اوکتاویو پاز، همین ایده را، با تمرکز بر روی صمیمت بین انسانها، پایهای برای کتابش میکند. «پاز همین نظر را پی میگیرد و میگوید جامعه پدرسالار به ارث رسیده از "فاتحان" بر همهی جنبههای زندگی و نمادها در مکزیک، حتی خصوصیترین نمادها مانند خانواده، سایه افکنده است و در عصر تکنولوژی وضعیت حالت تشدید یافته است. پیشنهاد او روی آوردن به "عشق" واقعی و استاده از تخیل ادبی برای حمله به بتهای ساختگی و دروغی است.» (از مقدمهی کتاب.) آخرین فصل «هزارتوی تنهایی» مقالهی کوتاهی است به نام «دیالکتیک تنهایی.»
خشایار دیهیمی یک انتخاب کوتاه و بدیع برای پیش کشیدن سوالاتی انجام داده، که کتاب را لبریز از خود ساختهاند. کتاب، با وجود کوتاهیاش، چیزی نیست که بتوان آن را دست کم گرفت: متن مستحکم است و قوی، و این در هر جملهاش هویدا است.
کتاب، در حقیقت پایانبندی بر یک کتاب قطور است، با این حال، به تنهایی چیزی کم ندارد. روی مسئلهی انسانِ تنهایِ امروز تعمق میکند و نظری هم به گذشته دارد. گذشتهای که در آن، هر چند اجباری، آدمها محکوم به زندگیی مشترک بودند. و زمان حال، که آدمها، در تنهایی تک نفرهی خودخواستهشان، غرقاند. همین مسئله، برای پیش کشیدن تمام سوالاتی کافی است، که از ذهن پاز، به ذهن خواننده راه مییابد، و او را درگیر خود میکند.
بریده ای از کتاب:
تنهایی از ویژگیهای بزرگسالی نیست. زمانی که انسان به مبارزه با دیگران یا چیزها میپردازد، در کارش غرق میشود و خود را در خلاقیتش یا در ساختن اشیاء، اندیشهها و نهادها به فراموشی میسپارد. آگاهی شخصی او با آگاهی شخصی دیگران یکی میشود: زمان معنا و هدف پیدا میکند و بدین ترتیب بدل بهتاریخ میشود با معنا و زنده که گذشتهای و آیندهای دارد. یگانگی ما – که ناشی از این واقعیت است که در زمان واقع شدهایم، زمانی خاص که از خود ما ساخته شده است و درعین این که ما را میبلعد، به ما توان و هویت میدهد. (از صفحه های 30 و 31 کتاب.)